■ Çocukluk Beslenmesi

     
 

Okul �ncesi D�nem �ocuklar�n Yemek Yemeye �li�kin Davran��lar� ve Yap�lmas� Gerekenler:


Okul �ncesi d�nem �ocu�u taklit�idir.Erkek �ocuk babay�,k�z �ocuk anneyi taklit eder.�ocu�un aile ile masada oturmas�,uygun beslenme al��kanl��� kazanmas� i�in b�y�k �nem ta��r.Ancak,anne ya da baba yemek se�ici ise ve yemekte a��r� titiz davran�yorsa (�ocuk ,�st�ne d�kmemesi,etrafa s��ratmamas� i�in s�rekli uyar�l�yorsa) �ocu�un olumlu al��kanl�klar geli�tirmesi zorla��r.Kendileri s�t i�meyen ve s�t� sevmediklerini ifade eden ebeveynlerin �ocuklar�na s�t i�irmeleri kolay de�ildir.

Okul �ncesi d�nem �ocu�u besinlere kar�� belirli ve kesin tav�rlar koymaya ba�lar.Bu ya� �ocuklar� besin gruplar� i�inde en az sebzeleri severler.Ayr�ca bu ya� �ocuklar� besinleri kar���k olarak t�ketmekten ho�lanmazlar.Besini tan�yabilecekleri �ekilde g�rmek isterler ve besinleri elleriyle yiyebilecekleri bi�imde olursa daha �ok severler.Anneler,sebzeleri �ocuklara sunarlarken pi�irme �ekli ve servisine �zen g�stermelidirler.Bu ya� �ocuklar genellikle lahana ,karnabahar,p�rasa,kereviz gibi sebzeler yemezler.Keskin tatlar ve kokulara �ok hassast�rlar,bu nedenle �i� yenebilen domates ,havu� gibi sebze yemeklerinden daha �ok tercih ederler.Bu t�r sebzeler ince kesilip �ocu�a verilirse daha kolay ve severek t�ketirler.Bir�ok sebzeyi sevmiyor ve yemiyor diye �ocu�u h�rpalamak ve �z�lmek do�ru de�ildir.S�n�rl�da olsa yedi�i birka� sebze ve yedi�i �e�itli meyveler sebze ve meyve grubundan kar��lamas� gereken besin ��elerini kar��lamaya yeter.Unutmamal�d�r ki okul �ncesi d�nem �ocu�u besin se�icidir.Her besini i�tahla yemez Sevdikleri olduk�a s�n�rl�d�r.Aile �ocu�un sevmedi�i yemekleri sofraya koyarak onun g�rmesini ve ��renmesini sa�lad��� s�rece ,�ocuk ileri ya�larda bu yemekleri severek yiyecektir.Tekrar tekrar ayn� yeme�i g�ren �ocuk genellikle bir s�re sonra kendili�inden yeme�i tatmak ister.
Et bu ya�larda b�y�k par�alar halinde t�ketilemez.Bu nedenle genellikle k�yma �eklinde kullan�l�r.Anneler �ocuklar�n�n bonfile ,pirzola vb.et t�ketmelerini istiyorsa,iyi pi�irilmi� olmalar�na dikkat etmelidir.Etler b�y�k par�a olarak pi�irilirse ,�ocu�a verilirken �ok k���k par�alara b�l�nmelidir.�ocuk b�y�k par�a eti ,ancak 7 – 8 ya�lar�nda rahat yiyebilir.

�ocuklar yemek yerken uygulay�c� taraf�ndan �ok iyi g�zlemlenmelidir.Yemekle ilgili hi�bir uyar� �ocuklar yemek yerken yap�lmamal� �ocuklarla birlikte faaliyet veya e�itim i�in bir araya gelindi�inde uyar�lar s�ylenmelidir.Uyar� asla belirli bir �ocu�u hedef alarak s�ylenmemeli ve t�m �ocuklara y�nelik s�ylenmelidir.Yemek ile ilgili bir ceza verilmemelidir.Anneye �ocu�un yemek yemesi ile ilgili bilgi verirken ya da sorarken �ocu�un ortamda bulunmamas�na �zen g�sterilmelidir.Yemek yerken �ocuklara �srarda bulunulmamal�d�r.�ocuklar e�itici konumundaki ki�iyi yemekle �zde�le�tirmemelidir.Israr edilen �ocuk kendisi yemek yemeyi ��renemez.Evde �ocu�un ne �ekilde yemek yedi�i annesinden ��renilmeli buna g�re bir tutum ve davran�� belirlenmelidir.Anne �ocu�a hep �srarla yediriyorsa �ocuk da b�yle bir uyar� bekleyebilir,�srars�z yemek yemeyege�i� anne-i�birli�i ile yap�lmal�d�r.�ocuklar grup i�inde ve anneden ayr� olduklar�nda daha farkl� davran�� sergilerler.Evde hi� yemedi�i bir yeme�i okulda arkada�lar� ile birlikte i�tahla yiyen �ocuk �rnekleri az de�ildir.A�a��da �ocuklar�n genelde yemek yeme�e ili�kin davran��lar� ve bu davran��lar kar��s�nda yap�labilecekler anlat�lm��t�r.



�ocuklara �zel Yemek Yeme Davran�lar� ve �neriler


Herhangi bir hastal��� olmayan sa�l�kl� �ocuklar ,yemek saatlerinde fizyolojik a�l�k duyarak yemeklerini i�tahla yerler.Ancak yap�lacak baz� tutum hatalar� nedeniyle �ocuklar yemek yeme�i reddedebilirler yada yemek,�ocu�a �zel ara� gere� kullan�lmadan ve uygun olmayan bi�imde sunuldu�undan �ocuk yeme�i yiyemeyebilir.Bu durumlar ve bu durumlarda yap�labilecekler a�a��da �zetlenmeye �al���lm��t�r.

�ocuk p�t�rl� g�dalara al��t�r�lmam�� olabilir,yeme�inin ezilmesini bekleyebilir.Bir k�sm� ezilmi� bir k�sm� ezilmemi� olarak denenebilir.Yukar�da da belirtildi�i gibi �ocuklar arkada�lar� ile birlikte daha kolay ��renirler.
�ocuklar yemek �ncesi su i�mi�lerse i�tahlar� kapanm�� olabilir.Bu durumda yemeklerini daha uzun s�rede t�ketirler.Sab�rl� ve anlay��l� olunmal�d�r.
Yemek �ncesi �eker yemi� olabilirler.Bu nedenle yuvada �ocuklara �eker verilmemelidir.Baz� �ocuklar ceplerinde arkada�lar�na vermek �zere �eker getirirler.Bu al��kanl���n �nlenmesi i�in �ekerli besinler ve di� ��r�kleri program� birka� kez tekrarlanmal�d�r. 

�ocuk ���n aralar�nda bir �eyler ,�zellikle �ikolata,pasta vs. yiyorsa yemek saatinde yeterince a�l�k duymayabilir.Bu nedenle �zellikle i�tahs�z �ocuklara ���n aralar�nda bu t�r besinler verilmemesine �zen g�sterilmelidir.
���n s�ras�nda duygusal bir sorun ya�arsa yemek yemek istemeyebilir.Daha �ncede belirtildi�i gibi �ocuk yemek istemedi�inde �srar edilmemelidir,�ocuk bir sonraki ���nde a�l���n� kapat�r.
Yemek �ncesi top oynamak ,ip atlamak vb. gibi yorucu aktiviteler yap�lm��sa �ocuk yemek yemek istemeyebilir.Bu t�r aktivitelerden sonra �ocuk bir s�re dinlenmeli daha sonra yemek yemelidir.Anne �ocu�un dinlenmesine f�rsat vermeden yemek i�in zorlarsa �ocukta yine negatif tutum olu�mas�na neden olur. 

�ocuklar hastaland�klar�nda da i�tahs�z olurlar.Bir iki g�nl�k az yeme �nemli bir sorun yaratmaz.�ocuk hastal���n�n bitiminde daha b�y�k bir i�tahla yemeklerini yiyecek ve a�l���n� kapatacakt�r.Bu d�nemde �srar etmek ,yine �ocukta negatif tutum olu�mas�na neden olur.
Baz� �ocuklar baz� besinleri sevmezler ,onlara zorla yedirmek o besinden iyice uzakla�mas�na neden olur.�ocuk ilk anda reddediyorsa ,�zerine gitmemeli o ���n ba�ka bir �ey yedirerek doymas� sa�lanmal�d�r.�ocuk arkada�lar�n�n yedi�ini g�r�nce bir sonraki serviste deneyebilir.Yemek b�t�n �ocuklar taraf�ndan reddediyorsa ,birka� tekrarlanmas�na kar��n hi�bir geli�me yoksa,o yeme�i servis etmekte �srar etmek anlams�zd�r.�ocuklar�n bu yeme�e al��t�r�lmas� hedefleniyorsa ,bu t�rden bir yemek di�er yemeklere garnit�r gibi az miktarda verilerek tekrarlanmal�d�r.
�ocuk yedi�i bir besinden sonra kusmu�sa o besine kar�� hassasiyet geli�tirip yemek istemeyebilir.Kustu�u s�rada yedi�i yeme�i bir s�re servis etmemeli,servis edildi�inde tutumu iyi g�zlenmelidir.Yeme�i reddederse �srar edilmemeli bir s�re sonra yeniden denenmelidir.
�ocuk yedi�i bir besinden sonra kusmu�sa o besine kar�� hassasiyet geli�tirip yemek istemeyebilir.Kustu�u s�rada yedi�i yeme�i bir s�re servis etmemeli,servis edildi�inde tutumu iyi g�zlenmelidir.Yeme�i reddederse �srar edilmemeli bir s�re sonra yeniden denenmelidir.
Baz� �ocuklar ,yemekleri k���k par�alara b�l�nmeden yiyemezler.Bu �ocuklara yemekleri par�alanarak yard�m edilmeli ,kendisinin de par�alayaca�� g�sterilmelidir. 

Yemek yedirirken �ocukla oynamak ,televizyon seyrettirmek gibi davran��lar do�ru de�ildir.Yemek saati oyun saati ile kar��t�r�lmamal�d�r.�ocuk yemek saatinde sadece yeme�ini yemeli ,ancak yemek sonras� kendisi ile oynamak ihmal edilmemelidir.�ocukla yaln�z yemek saatinde ilgileniliyor ve oynan�yorsa �ocuk bu durumu kullan�r ve yemek saatleri her iki taraf i�in de zor bir durum yarat�r.
�ocuk yemek yedi�i i�in �d�llendirilmemelidir.Her yemekten sonra �d�l alaca��m diye nazlanabilir.O nedenle yemek ne �d�llendirme ne de cezaland�rma i�in asla kullan�lamaz. 

Besinler �ocu�a sunulurken cazip hale getirilebilir.Boyanm�� yumurta �ekilli olarak bir makarna taba�� �ocu�un ilgisini daha �ok �eker.Yemekler k���k tabaklarda az miktarlarda ve m�mk�n oldu�u kadar .e�itli haz�rlanmal�d�r.(Resim 1,2)
�ocuklar yemekleri s�cak yiyemezler.Yemek pi�tikten hemen sonra �ocu�a verilmemelidir.Bir kere a�z� yanan �ocuk yeme�e kar�� isteksizlik geli�tirebilir.�ocu�un �n�ne koyulan besin �l�k olmal�d�r. 

Baz� �ocuklar yemekte �ok konu�tuklar� i�in yemeklerini zaman�nda bitiremezler.Arkada�lar� yemekten kalk�nca da onlarla oynamak i�in yemeklerini bitirmeden kalkmak isterler.Bu �ocuklar iyi g�zlenmeli anne ile iyi bir ileti�ime girilmeli,ak�am evde yeterince yiyip yemedi�i kontrol edilmelidir.Yemekte konu�man�n sak�ncalar� �zerine yaz�lm�� hikaye okunduktan sonra �ocuklar �zerindeki etki izlenmelidir.�ocuk konu�maktan yeme�i bitiremezse ,arkada�lar� masadan kalkt�ktan sonra e�itici ona yeme�ini bitirmesi konusunda yard�mc� olmal�d�r. 

�ocuk �n�ne konulan yeme�i yemekte nazlan�yor ve yemiyorsa,yirmi dk beklenmeli ,bu s�re i�inde yememi�se yemek �n�nden kald�r�lmal�d�r.�ocuk bir sonraki ���n yeme�ini i�tahla yiyecektir.Daha �ncede belirtildi�i gibi �ocu�a asla �srar edilmemelidir.
Baz� �ocuklar yeme�e kar�� i�tahs�zd�rlar.Bu �ocuklar bir ya��ndan itibaren zorla yemek yedirilen �ocuklar olabilir.Bu nedenle bu t�r �ocuklar�n aileleri ile yak�n ili�ki ile ve bu konuda uzman bir ki�i yard�m� ile sorun ��z�lmeye �al���lmal�d�r.Unutulmamal�d�r ki kans�zl��� olan �ocuklar i�tahs�z olur.�ocukta b�yle bir sorun varl��� olup olmad��� ara�t�r�lmal� varsa tedavi edilmelidir.��tahs�z �ocuklarda sorunun ��z�lmesi �ok basit de�ildir,uzman olmayan ki�ilerin kar��mas� durumu daha da a��rla�t�rabilir.Esasen �ocuklar genellikle bir ya� civar�nda iken bu t�r bir sorunla kar��la��l�r ,o d�nemde yanl�� davran�l�rsa uzun s�re ,yemek yeme sorunu olan ,i�tahs�z bir �ocukla ya�amak zorunda kal�nabilir.Bu nedenle �ocuklar bir ya��nda iken yap�lmas� gerekenler a�a��da anlat�lm��t�r.



Bir Ya� �ocu�un Besleneme Davran�lar�na �li�kin Genel �zellikler


1. Bir ya� �ocu�u enerji ihtiyac� bebeklik d�nemine ,�zellikle bebeklik d�neminin ikinci yar�s�na g�re ,�ok daha azd�r.
2. Bir ya� �ocu�u y�r�meye ba�lad��� i�in �evreye ilgisi artm��t�r ve yemek i�in bir yerde oturmak(�zellikle mama sandalyesinde)istemez
3. Bir ya� �ocu�u ba��ms�z hareket etmek ister ve �srardan ho�lanmaz.
Bu Nedenle :
1. Bir ya� �ocu�u 4 – 5 saatlik aralarla beslenmeli ve ac�kmas� sa�lanmal�d�r.
2. Sevmedi�i bir besin i�in �srar edilmemelidir.
3. Yemek �n�ne konulmal� 20 dk beklenmeli ,bu s�re i�inde yemiyorsa �n�nden kald�r�lmal�d�r.
4. �ocu�a verilen besin k���k porsiyonlar halinde verilmeli ,�ocuk daha �ok yemek isterse kendisi talep etmelidir.
5. Nane,kekik dahi olsa fazla baharatl� besinlerden ho�lanmazlar ,yemeklerin a��r� baharatl� olmas�ndan ka��n�lmal�d�r.
6. �ocu�un sevmedi�i bir besini ,beslenmesi i�in �ok �nemli diye �srar etmeli ,yerine ge�ebilen ba�ka bir besin denenmelidir.(Bkz.�ocuklara �zg�n yemek yeme davran��lar�)
�ocuklara programlar d���nda baz� di�er uyar�lar�n verilmesi de onlar�n sa�l�kl� beslenmeleri ve iyi yemek al��k�nl�klar� geli�tirmeleri i�in �nemlidir.�ocuk yuvadan mezun olmadan �nce (7 ya��na ula�madan �nce)a�a��daki davran��lar� kazanm�� olmal�d�r.
1. Yemeklerden �nce ve sonra elleri y�kamak
2. Birbirlerinden ve ��retmenlerinden bir �ey isterken(su,ekmek vb)rica etmek ve al�nca te�ekk�r etmek.
3. Bir �ey s�ylemek istedi�inde s�z istemek
4. �ki ki�i konu�urken s�z kesmemek
5. Yemekte s�ra varsa ,d�zg�n bir �ekilde s�raya girmek
6. Ba�kalar�n�n barda��ndan su i�memek
7. Yemek bitiminde birbirlerine afiyet olsun demek
8. Sofradan kalkarken m�saade istemek
9. Meyveleri y�kamadan yememek
10. A��kta sat�lan besini sat�n almamak
0-7 Ya� �ocuklar�n yemek yeme ile ilgili dav.�zellk.   
0-1 Ay A�lad�k�a emzirilir.Bu ayda �ocu�un ���n saatlerini d�zene sokmaya �al��mak do�ru de�ildir.emzirme ,bebek ve anne aras�nda yak�nl�k sa�laman�nen g�zelyoludur.(Anne s�t� alamayan �ocuklar�n beslenmesi ayr� bir konudur.Bu konuda daha ayr�nt�l� bilgi almak isteyenler kaynaklarda belirtilen kitaplara ba�vurmal�d�r.   
1-6 Ay D�zenli aral�klarla beslenir.�ocu�un fizyolojik a�l��� ya�amas�na f�rsat verilmelidir.Aksi halde a�l�k-tokluk duygusunu ay�rt edemez.   
6.Ay Kat� g�dalara ba�lan�r.Kat� g�dalara ba�lama �ocu�un fizyolojik ihtiyac�n�n kar��lanmas�ndan �ok besini tan�mas� ve yutma eylemi ��renmesi i�in �nemlidir.A�z�na kat� besin alan �ocu�un yapaca�� hareket besini geri ��karmakt�r.Bu do�al bir davran��t�r.Bu durum �ocu�un besini be�enmedi�i anlam�na gelmez.Anne,yeniden �ocu�un a�z�na bir par�a verir.�ocuk bir s�re sonra yutmay� dener ve b�ylece yutmay� ��renir.�ocu�un aspire etme tehlikesi de vard�r,ancak bu zay�f bir ihtimaldir.�ocuklar bu d�nemde besini yutmay� becerebilirler,annenin tela�lanmamas�,�ocu�u yutarken izlemesi gerekir.�lk yutmada �ocuk zorlanabilir,ancak ba�ar�r.Annenin g�sterece�i tela� hareketi �ocu�u korkutabilir ve yutma denemesini tekrarlamak istemeyebilir.Bu durumda yemek yedirmek zorla��r.   
9.Ay Aile ile sofraya oturtulur.�ocu�un masa d�zenini tan�mas� ,yemek saatlerini ��renmesi,ile ile yeme�i ��renmesi ve bundan zevk almas� i�in �ocu�un sofraya oturtulmas� �nemlidir.Bu ayda �ocuk ekmek ve bisk�vi yiyebilir.Ka��k tutabilir,ancak ka���� a�z�na g�t�remez.Eli ile ka���� iyi kavrar.Annesi yedirirken bir taraftan elinde ka��k tutmak ona keyif verir ve yeme�i kendisinin yemesi i�in gerekli ilk ad�m� atm�� olur.   
12.Ay Bu d�nemde fizyolojik ihtiya� azald��� i�in ve �ocu�un yeme�e ilgisi azal�r.Bu d�nemde �srar etmek �ocu�un arkas�ndan elde bir tabak ve ka��kla dola� mak yanl�� olur.�ocuk oturup yemek yemeyi ��renemez.�ocu�un uzun aral�klarla yemesi i�tah�n� daha da artt�raca��ndan sorun olmaz    
15.Ay Ka��kla yiyebilir.Ancak hala ters tutar.Fincandan barda�a ge�er.Yeme�ini kendisi yiyebilir,fakat yorulur.�ocuk kendisi yemeye gayret ederken ,anne de birTaraftan �ocu�u beslemeye devam etmelidir.    
18-21 AyYeme�i ka���� do�ru tutarak yiyebilir,etraf� kirletir.�ocu�un yemek yerken etraf� kirletmemesi i�in uyar�lmas� son derece yanl�� bir davran��t�r.Bu durumda �ocuk yemeyi reddedebilir.    
2 Ya� Yeme�ini temiz yiyebilir.Ancak sulu olanlar� yinede D�kebilir.Tek ba��na yemekten ho�lanmaz.    
2,5 Ya�(30 Ayl�k) �atalla yemek ister,yeme�i k���k par�alara b�l�nm�� olmal�d�r.    
3 Ya� Tamamen yard�ms�z yiyebilir.Ancak �al��malar be� Ya�a kadar da �ocuklar�n kendi ba�lar�na yemek yiyememelerinin normal kabul edilmesi gerekti�ini g�stermektedir.�ocuk 6 ya�tan sonra hala kendisi yiyemiyorsa ,bu normal de�ildir.    
4 Ya� B��ak kullanabilir,ancak kesemez   
7 Ya� Eti b��akla kesebilir,yemekte yaln�z b�rak�labilir. 

D.A =2,5-5 Kg D.Boyu =48-52 cm
1.Ya�ta- 75 c olmal�
2.Ya�ta 10-12 cm uzar
Sonraki her sene 4-6 cm uzar
�ocuk 12. ay�nda per�etiline oturur.

· 0 ile 1 ya� Yiyeceklerle tan��ma
· 1 ile 2 ya� �evreyi ke�fetme
· 2 ile 3 ya� Soru-sorma isimlendirme
· 3 ile 4 ya� Hayal d�nyas� geli�imi
· 4 ile 6 ya� Yarat�c�l�k