■ Çocukluk Beslenmesi

     
 

Okul Öncesi Dönem Çocukların Yemek Yemeye İlişkin Davranışları ve Yapılması Gerekenler:


Okul öncesi dönem çocuğu taklitçidir.Erkek çocuk babayı,kız çocuk anneyi taklit eder.Çocuğun aile ile masada oturması,uygun beslenme alışkanlığı kazanması için büyük önem taşır.Ancak,anne ya da baba yemek seçici ise ve yemekte aşırı titiz davranıyorsa (çocuk ,üstüne dökmemesi,etrafa sıçratmaması için sürekli uyarılıyorsa) çocuğun olumlu alışkanlıklar geliştirmesi zorlaşır.Kendileri süt içmeyen ve sütü sevmediklerini ifade eden ebeveynlerin çocuklarına süt içirmeleri kolay değildir.

Okul öncesi dönem çocuğu besinlere karşı belirli ve kesin tavırlar koymaya başlar.Bu yaş çocukları besin grupları içinde en az sebzeleri severler.Ayrıca bu yaş çocukları besinleri karışık olarak tüketmekten hoşlanmazlar.Besini tanıyabilecekleri şekilde görmek isterler ve besinleri elleriyle yiyebilecekleri biçimde olursa daha çok severler.Anneler,sebzeleri çocuklara sunarlarken pişirme şekli ve servisine özen göstermelidirler.Bu yaş çocuklar genellikle lahana ,karnabahar,pırasa,kereviz gibi sebzeler yemezler.Keskin tatlar ve kokulara çok hassastırlar,bu nedenle çiğ yenebilen domates ,havuç gibi sebze yemeklerinden daha çok tercih ederler.Bu tür sebzeler ince kesilip çocuğa verilirse daha kolay ve severek tüketirler.Birçok sebzeyi sevmiyor ve yemiyor diye çocuğu hırpalamak ve üzülmek doğru değildir.Sınırlıda olsa yediği birkaç sebze ve yediği çeşitli meyveler sebze ve meyve grubundan karşılaması gereken besin öğelerini karşılamaya yeter.Unutmamalıdır ki okul öncesi dönem çocuğu besin seçicidir.Her besini iştahla yemez Sevdikleri oldukça sınırlıdır.Aile çocuğun sevmediği yemekleri sofraya koyarak onun görmesini ve öğrenmesini sağladığı sürece ,çocuk ileri yaşlarda bu yemekleri severek yiyecektir.Tekrar tekrar aynı yemeği gören çocuk genellikle bir süre sonra kendiliğinden yemeği tatmak ister.
Et bu yaşlarda büyük parçalar halinde tüketilemez.Bu nedenle genellikle kıyma şeklinde kullanılır.Anneler çocuklarının bonfile ,pirzola vb.et tüketmelerini istiyorsa,iyi pişirilmiş olmalarına dikkat etmelidir.Etler büyük parça olarak pişirilirse ,çocuğa verilirken çok küçük parçalara bölünmelidir.Çocuk büyük parça eti ,ancak 7 – 8 yaşlarında rahat yiyebilir.

Çocuklar yemek yerken uygulayıcı tarafından çok iyi gözlemlenmelidir.Yemekle ilgili hiçbir uyarı çocuklar yemek yerken yapılmamalı çocuklarla birlikte faaliyet veya eğitim için bir araya gelindiğinde uyarılar söylenmelidir.Uyarı asla belirli bir çocuğu hedef alarak söylenmemeli ve tüm çocuklara yönelik söylenmelidir.Yemek ile ilgili bir ceza verilmemelidir.Anneye çocuğun yemek yemesi ile ilgili bilgi verirken ya da sorarken çocuğun ortamda bulunmamasına özen gösterilmelidir.Yemek yerken çocuklara ısrarda bulunulmamalıdır.Çocuklar eğitici konumundaki kişiyi yemekle özdeşleştirmemelidir.Israr edilen çocuk kendisi yemek yemeyi öğrenemez.Evde çocuğun ne şekilde yemek yediği annesinden öğrenilmeli buna göre bir tutum ve davranış belirlenmelidir.Anne çocuğa hep ısrarla yediriyorsa çocuk da böyle bir uyarı bekleyebilir,ısrarsız yemek yemeyegeçiş anne-işbirliği ile yapılmalıdır.Çocuklar grup içinde ve anneden ayrı olduklarında daha farklı davranış sergilerler.Evde hiç yemediği bir yemeği okulda arkadaşları ile birlikte iştahla yiyen çocuk örnekleri az değildir.Aşağıda çocukların genelde yemek yemeğe ilişkin davranışları ve bu davranışlar karşısında yapılabilecekler anlatılmıştır.



Çocuklara Özel Yemek Yeme Davranıları ve Öneriler


Herhangi bir hastalığı olmayan sağlıklı çocuklar ,yemek saatlerinde fizyolojik açlık duyarak yemeklerini iştahla yerler.Ancak yapılacak bazı tutum hataları nedeniyle çocuklar yemek yemeği reddedebilirler yada yemek,çocuğa özel araç gereç kullanılmadan ve uygun olmayan biçimde sunulduğundan çocuk yemeği yiyemeyebilir.Bu durumlar ve bu durumlarda yapılabilecekler aşağıda özetlenmeye çalışılmıştır.

Çocuk pütürlü gıdalara alıştırılmamış olabilir,yemeğinin ezilmesini bekleyebilir.Bir kısmı ezilmiş bir kısmı ezilmemiş olarak denenebilir.Yukarıda da belirtildiği gibi çocuklar arkadaşları ile birlikte daha kolay öğrenirler.
Çocuklar yemek öncesi su içmişlerse iştahları kapanmış olabilir.Bu durumda yemeklerini daha uzun sürede tüketirler.Sabırlı ve anlayışlı olunmalıdır.
Yemek öncesi şeker yemiş olabilirler.Bu nedenle yuvada çocuklara şeker verilmemelidir.Bazı çocuklar ceplerinde arkadaşlarına vermek üzere şeker getirirler.Bu alışkanlığın önlenmesi için şekerli besinler ve diş çürükleri programı birkaç kez tekrarlanmalıdır. 

Çocuk öğün aralarında bir şeyler ,özellikle çikolata,pasta vs. yiyorsa yemek saatinde yeterince açlık duymayabilir.Bu nedenle özellikle iştahsız çocuklara öğün aralarında bu tür besinler verilmemesine özen gösterilmelidir.
Öğün sırasında duygusal bir sorun yaşarsa yemek yemek istemeyebilir.Daha öncede belirtildiği gibi çocuk yemek istemediğinde ısrar edilmemelidir,çocuk bir sonraki öğünde açlığını kapatır.
Yemek öncesi top oynamak ,ip atlamak vb. gibi yorucu aktiviteler yapılmışsa çocuk yemek yemek istemeyebilir.Bu tür aktivitelerden sonra çocuk bir süre dinlenmeli daha sonra yemek yemelidir.Anne çocuğun dinlenmesine fırsat vermeden yemek için zorlarsa çocukta yine negatif tutum oluşmasına neden olur. 

Çocuklar hastalandıklarında da iştahsız olurlar.Bir iki günlük az yeme önemli bir sorun yaratmaz.Çocuk hastalığının bitiminde daha büyük bir iştahla yemeklerini yiyecek ve açlığını kapatacaktır.Bu dönemde ısrar etmek ,yine çocukta negatif tutum oluşmasına neden olur.
Bazı çocuklar bazı besinleri sevmezler ,onlara zorla yedirmek o besinden iyice uzaklaşmasına neden olur.Çocuk ilk anda reddediyorsa ,üzerine gitmemeli o öğün başka bir şey yedirerek doyması sağlanmalıdır.Çocuk arkadaşlarının yediğini görünce bir sonraki serviste deneyebilir.Yemek bütün çocuklar tarafından reddediyorsa ,birkaç tekrarlanmasına karşın hiçbir gelişme yoksa,o yemeği servis etmekte ısrar etmek anlamsızdır.Çocukların bu yemeğe alıştırılması hedefleniyorsa ,bu türden bir yemek diğer yemeklere garnitür gibi az miktarda verilerek tekrarlanmalıdır.
Çocuk yediği bir besinden sonra kusmuşsa o besine karşı hassasiyet geliştirip yemek istemeyebilir.Kustuğu sırada yediği yemeği bir süre servis etmemeli,servis edildiğinde tutumu iyi gözlenmelidir.Yemeği reddederse ısrar edilmemeli bir süre sonra yeniden denenmelidir.
Çocuk yediği bir besinden sonra kusmuşsa o besine karşı hassasiyet geliştirip yemek istemeyebilir.Kustuğu sırada yediği yemeği bir süre servis etmemeli,servis edildiğinde tutumu iyi gözlenmelidir.Yemeği reddederse ısrar edilmemeli bir süre sonra yeniden denenmelidir.
Bazı çocuklar ,yemekleri küçük parçalara bölünmeden yiyemezler.Bu çocuklara yemekleri parçalanarak yardım edilmeli ,kendisinin de parçalayacağı gösterilmelidir. 

Yemek yedirirken çocukla oynamak ,televizyon seyrettirmek gibi davranışlar doğru değildir.Yemek saati oyun saati ile karıştırılmamalıdır.Çocuk yemek saatinde sadece yemeğini yemeli ,ancak yemek sonrası kendisi ile oynamak ihmal edilmemelidir.Çocukla yalnız yemek saatinde ilgileniliyor ve oynanıyorsa çocuk bu durumu kullanır ve yemek saatleri her iki taraf için de zor bir durum yaratır.
Çocuk yemek yediği için ödüllendirilmemelidir.Her yemekten sonra ödül alacağım diye nazlanabilir.O nedenle yemek ne ödüllendirme ne de cezalandırma için asla kullanılamaz. 

Besinler çocuğa sunulurken cazip hale getirilebilir.Boyanmış yumurta şekilli olarak bir makarna tabağı çocuğun ilgisini daha çok çeker.Yemekler küçük tabaklarda az miktarlarda ve mümkün olduğu kadar .eşitli hazırlanmalıdır.(Resim 1,2)
Çocuklar yemekleri sıcak yiyemezler.Yemek piştikten hemen sonra çocuğa verilmemelidir.Bir kere ağzı yanan çocuk yemeğe karşı isteksizlik geliştirebilir.Çocuğun önüne koyulan besin ılık olmalıdır. 

Bazı çocuklar yemekte çok konuştukları için yemeklerini zamanında bitiremezler.Arkadaşları yemekten kalkınca da onlarla oynamak için yemeklerini bitirmeden kalkmak isterler.Bu çocuklar iyi gözlenmeli anne ile iyi bir iletişime girilmeli,akşam evde yeterince yiyip yemediği kontrol edilmelidir.Yemekte konuşmanın sakıncaları üzerine yazılmış hikaye okunduktan sonra çocuklar üzerindeki etki izlenmelidir.Çocuk konuşmaktan yemeği bitiremezse ,arkadaşları masadan kalktıktan sonra eğitici ona yemeğini bitirmesi konusunda yardımcı olmalıdır. 

Çocuk önüne konulan yemeği yemekte nazlanıyor ve yemiyorsa,yirmi dk beklenmeli ,bu süre içinde yememişse yemek önünden kaldırılmalıdır.Çocuk bir sonraki öğün yemeğini iştahla yiyecektir.Daha öncede belirtildiği gibi çocuğa asla ısrar edilmemelidir.
Bazı çocuklar yemeğe karşı iştahsızdırlar.Bu çocuklar bir yaşından itibaren zorla yemek yedirilen çocuklar olabilir.Bu nedenle bu tür çocukların aileleri ile yakın ilişki ile ve bu konuda uzman bir kişi yardımı ile sorun çözülmeye çalışılmalıdır.Unutulmamalıdır ki kansızlığı olan çocuklar iştahsız olur.Çocukta böyle bir sorun varlığı olup olmadığı araştırılmalı varsa tedavi edilmelidir.İştahsız çocuklarda sorunun çözülmesi çok basit değildir,uzman olmayan kişilerin karışması durumu daha da ağırlaştırabilir.Esasen çocuklar genellikle bir yaş civarında iken bu tür bir sorunla karşılaşılır ,o dönemde yanlış davranılırsa uzun süre ,yemek yeme sorunu olan ,iştahsız bir çocukla yaşamak zorunda kalınabilir.Bu nedenle çocuklar bir yaşında iken yapılması gerekenler aşağıda anlatılmıştır.



Bir Yaş Çocuğun Besleneme Davranılarına İlişkin Genel Özellikler


1. Bir yaş çocuğu enerji ihtiyacı bebeklik dönemine ,özellikle bebeklik döneminin ikinci yarısına göre ,çok daha azdır.
2. Bir yaş çocuğu yürümeye başladığı için çevreye ilgisi artmıştır ve yemek için bir yerde oturmak(özellikle mama sandalyesinde)istemez
3. Bir yaş çocuğu bağımsız hareket etmek ister ve ısrardan hoşlanmaz.
Bu Nedenle :
1. Bir yaş çocuğu 4 – 5 saatlik aralarla beslenmeli ve acıkması sağlanmalıdır.
2. Sevmediği bir besin için ısrar edilmemelidir.
3. Yemek önüne konulmalı 20 dk beklenmeli ,bu süre içinde yemiyorsa önünden kaldırılmalıdır.
4. Çocuğa verilen besin küçük porsiyonlar halinde verilmeli ,çocuk daha çok yemek isterse kendisi talep etmelidir.
5. Nane,kekik dahi olsa fazla baharatlı besinlerden hoşlanmazlar ,yemeklerin aşırı baharatlı olmasından kaçınılmalıdır.
6. Çocuğun sevmediği bir besini ,beslenmesi için çok önemli diye ısrar etmeli ,yerine geçebilen başka bir besin denenmelidir.(Bkz.Çocuklara özgün yemek yeme davranışları)
Çocuklara programlar dışında bazı diğer uyarıların verilmesi de onların sağlıklı beslenmeleri ve iyi yemek alışkınlıkları geliştirmeleri için önemlidir.Çocuk yuvadan mezun olmadan önce (7 yaşına ulaşmadan önce)aşağıdaki davranışları kazanmış olmalıdır.
1. Yemeklerden önce ve sonra elleri yıkamak
2. Birbirlerinden ve öğretmenlerinden bir şey isterken(su,ekmek vb)rica etmek ve alınca teşekkür etmek.
3. Bir şey söylemek istediğinde söz istemek
4. İki kişi konuşurken söz kesmemek
5. Yemekte sıra varsa ,düzgün bir şekilde sıraya girmek
6. Başkalarının bardağından su içmemek
7. Yemek bitiminde birbirlerine afiyet olsun demek
8. Sofradan kalkarken müsaade istemek
9. Meyveleri yıkamadan yememek
10. Açıkta satılan besini satın almamak
0-7 Yaş çocukların yemek yeme ile ilgili dav.özellk.   
0-1 Ay Ağladıkça emzirilir.Bu ayda çocuğun öğün saatlerini düzene sokmaya çalışmak doğru değildir.emzirme ,bebek ve anne arasında yakınlık sağlamanınen güzelyoludur.(Anne sütü alamayan çocukların beslenmesi ayrı bir konudur.Bu konuda daha ayrıntılı bilgi almak isteyenler kaynaklarda belirtilen kitaplara başvurmalıdır.   
1-6 Ay Düzenli aralıklarla beslenir.Çocuğun fizyolojik açlığı yaşamasına fırsat verilmelidir.Aksi halde açlık-tokluk duygusunu ayırt edemez.   
6.Ay Katı gıdalara başlanır.Katı gıdalara başlama çocuğun fizyolojik ihtiyacının karşılanmasından çok besini tanıması ve yutma eylemi öğrenmesi için önemlidir.Ağzına katı besin alan çocuğun yapacağı hareket besini geri çıkarmaktır.Bu doğal bir davranıştır.Bu durum çocuğun besini beğenmediği anlamına gelmez.Anne,yeniden çocuğun ağzına bir parça verir.Çocuk bir süre sonra yutmayı dener ve böylece yutmayı öğrenir.Çocuğun aspire etme tehlikesi de vardır,ancak bu zayıf bir ihtimaldir.Çocuklar bu dönemde besini yutmayı becerebilirler,annenin telaşlanmaması,çocuğu yutarken izlemesi gerekir.İlk yutmada çocuk zorlanabilir,ancak başarır.Annenin göstereceği telaş hareketi çocuğu korkutabilir ve yutma denemesini tekrarlamak istemeyebilir.Bu durumda yemek yedirmek zorlaşır.   
9.Ay Aile ile sofraya oturtulur.Çocuğun masa düzenini tanıması ,yemek saatlerini öğrenmesi,ile ile yemeği öğrenmesi ve bundan zevk alması için çocuğun sofraya oturtulması önemlidir.Bu ayda çocuk ekmek ve bisküvi yiyebilir.Kaşık tutabilir,ancak kaşığı ağzına götüremez.Eli ile kaşığı iyi kavrar.Annesi yedirirken bir taraftan elinde kaşık tutmak ona keyif verir ve yemeği kendisinin yemesi için gerekli ilk adımı atmış olur.   
12.Ay Bu dönemde fizyolojik ihtiyaç azaldığı için ve çocuğun yemeğe ilgisi azalır.Bu dönemde ısrar etmek çocuğun arkasından elde bir tabak ve kaşıkla dolaş mak yanlış olur.Çocuk oturup yemek yemeyi öğrenemez.çocuğun uzun aralıklarla yemesi iştahını daha da arttıracağından sorun olmaz    
15.Ay Kaşıkla yiyebilir.Ancak hala ters tutar.Fincandan bardağa geçer.Yemeğini kendisi yiyebilir,fakat yorulur.Çocuk kendisi yemeye gayret ederken ,anne de birTaraftan çocuğu beslemeye devam etmelidir.    
18-21 AyYemeği kaşığı doğru tutarak yiyebilir,etrafı kirletir.Çocuğun yemek yerken etrafı kirletmemesi için uyarılması son derece yanlış bir davranıştır.Bu durumda çocuk yemeyi reddedebilir.    
2 Yaş Yemeğini temiz yiyebilir.Ancak sulu olanları yinede Dökebilir.Tek başına yemekten hoşlanmaz.    
2,5 Yaş(30 Aylık) Çatalla yemek ister,yemeği küçük parçalara bölünmüş olmalıdır.    
3 Yaş Tamamen yardımsız yiyebilir.Ancak çalışmalar beş Yaşa kadar da çocukların kendi başlarına yemek yiyememelerinin normal kabul edilmesi gerektiğini göstermektedir.Çocuk 6 yaştan sonra hala kendisi yiyemiyorsa ,bu normal değildir.    
4 Yaş Bıçak kullanabilir,ancak kesemez   
7 Yaş Eti bıçakla kesebilir,yemekte yalnız bırakılabilir. 

D.A =2,5-5 Kg D.Boyu =48-52 cm
1.Yaşta- 75 c olmalı
2.Yaşta 10-12 cm uzar
Sonraki her sene 4-6 cm uzar
Çocuk 12. ayında perçetiline oturur.

· 0 ile 1 yaş Yiyeceklerle tanışma
· 1 ile 2 yaş Çevreyi keşfetme
· 2 ile 3 yaş Soru-sorma isimlendirme
· 3 ile 4 yaş Hayal dünyası gelişimi
· 4 ile 6 yaş Yaratıcılık